అంతర్జాతీయ రాజకీయాల్లో పెరుగుతున్న ఉద్రిక్తతలు అమెరికా–ఇరాన్ శాంతి చర్చలు విఫలం… ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థపై భారీ ప్రభావం

మధ్యప్రాచ్యంలో మళ్లీ యుద్ధ మేఘాలు

   ప్రపంచ రాజకీయాల్లో మరోసారి ఉద్రిక్త పరిస్థితులు నెలకొన్నాయి. అమెరికా మరియు ఇరాన్ మధ్య నెలకొన్న విభేదాలు మరింత తీవ్రమవుతున్నాయి. తాజాగా అమెరికా ప్రతిపాదించిన 15 పాయింట్ల శాంతి ఒప్పందం (Peace Proposal)పై ఇరాన్ స్పందించినప్పటికీ, అమెరికా మాజీ అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ దానిని తీవ్రంగా తిరస్కరించారు. “Totally Unacceptable” అంటూ చేసిన వ్యాఖ్యలు ప్రపంచవ్యాప్తంగా చర్చనీయాంశంగా మారాయి. దీంతో మధ్యప్రాచ్యంలో కొనసాగుతున్న కాల్పుల విరమణ (Ceasefire) మళ్లీ యుద్ధ పరిస్థితులకు దారితీసే అవకాశాలు కనిపిస్తున్నాయి.

అమెరికా ప్రతిపాదన – ఇరాన్ కఠిన షరతులు

   అమెరికా ప్రభుత్వం, పాకిస్తాన్ మధ్యవర్తిత్వంతో రూపొందించిన ఈ శాంతి ప్రతిపాదనలో ఇరాన్‌కు కొన్ని కీలక నిబంధనలు విధించింది. ముఖ్యంగా:

• ఇరాన్ అణు కార్యక్రమం (Iran Nuclear Program) పూర్తిగా నిలిపివేయాలి
• స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్ముజ్ (Strait of Hormuz) ప్రాంతంలో ఉద్రిక్తతలను తగ్గించాలి
• పొరుగు దేశాలపై దాడులను ఆపాలి

   దీనికి బదులుగా అమెరికా, ఇరాన్‌పై విధించిన ఆర్థిక ఆంక్షలు (US Sanctions on Iran) తొలగించే అవకాశాన్ని సూచించింది.

అయితే, ఇరాన్ తన సమాధానంలో పలు కఠినమైన డిమాండ్లు చేసింది:

1. అన్ని ఆర్థిక ఆంక్షలను వెంటనే ఎత్తివేయాలి
2. విదేశీ బ్యాంకుల్లో నిల్వచేసిన ఇరాన్ ఫ్రోజన్ అసెట్స్ (Frozen Assets) విడుదల చేయాలి
3. స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్ముజ్ ప్రాంతంపై పూర్తి నియంత్రణ ఇవ్వాలి
4. యుద్ధ నష్టానికి యుద్ధ పరిహారం (War Reparations) చెల్లించాలి

   ఈ డిమాండ్ల కారణంగానే శాంతి చర్చలు ముందుకు సాగలేకపోయాయని విశ్లేషకులు చెబుతున్నారు.

డొనాల్డ్ ట్రంప్ ఘాటు వ్యాఖ్యలు

   ఇరాన్ ప్రతిస్పందనపై డొనాల్డ్ ట్రంప్ తీవ్ర అసంతృప్తి వ్యక్తం చేశారు. తన సోషల్ మీడియా వేదిక ద్వారా మాట్లాడుతూ:

ఇరాన్ గత 47 ఏళ్లుగా అమెరికాతో రాజకీయ ఆటలు ఆడుతోంది. కానీ ఇక అది జరగదు.

   అని వ్యాఖ్యానించారు. ట్రంప్ ఈ ప్రతిపాదనను “అసలు అంగీకరించలేని ప్రతిస్పందన”గా అభివర్ణించారు. దీంతో అమెరికా-ఇరాన్ ఉద్రిక్తతలు మరింత పెరిగే అవకాశం ఉందని రాజకీయ నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.

ప్రపంచ చమురు ధరలపై ప్రభావం

   ఈ వివాదం ప్రపంచ చమురు మార్కెట్ (Global Oil Market)పై తీవ్ర ప్రభావం చూపుతోంది. ముఖ్యంగా స్ట్రెయిట్ ఆఫ్ హార్ముజ్ ప్రాంతం ప్రపంచ చమురు రవాణాలో కీలక మార్గం కావడంతో అక్కడ ఉద్రిక్తతలు పెరగడం వల్ల ముడి చమురు ధరలు (Crude Oil Prices) భారీగా పెరిగాయి.

ప్రధాన ప్రభావాలు:

• బ్రెంట్ క్రూడ్ ధర (Brent Crude Price) 4% పెరిగి బ్యారెల్‌కు 105 డాలర్లకు చేరుకుంది
• ప్రపంచవ్యాప్తంగా పెట్రోల్, డీజిల్ ధరలు పెరిగే అవకాశం
• భారతదేశం వంటి చమురు దిగుమతులపై ఆధారపడే దేశాలకు ఆర్థిక భారం
• నిత్యావసర వస్తువుల ధరలు పెరిగి ద్రవ్యోల్బణం (Inflation) పెరిగే ప్రమాదం

   ఆర్థిక నిపుణుల అభిప్రాయం ప్రకారం, ఈ పరిస్థితి ఎక్కువ కాలం కొనసాగితే ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థకు భారీ నష్టం కలగవచ్చు.

అణు వివాదం మరియు ప్రాంతీయ భద్రత

   ఈ సంక్షోభంలో అత్యంత కీలక అంశం ఇరాన్ అణు ఆయుధాల ప్రోగ్రామ్. అమెరికా, ఇజ్రాయెల్ దేశాలు ఇరాన్ యురేనియం నిల్వలపై తీవ్ర ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.

   ఇజ్రాయెల్ ప్రధాని బెంజమిన్ నెతన్యాహు కూడా ఈ విషయంలో అమెరికాకు మద్దతు తెలిపారు. ఇరాన్ తన ఎన్‌రిచ్డ్ యురేనియం (Enriched Uranium) నిల్వలను తగ్గించకపోతే పరిస్థితి మరింత ప్రమాదకరంగా మారుతుందని హెచ్చరించారు.

   ఇక లెబనాన్, యెమెన్, సిరియా ప్రాంతాల్లో కూడా ఉద్రిక్త పరిస్థితులు కొనసాగుతుండటంతో మధ్యప్రాచ్య భద్రతపై ప్రపంచ దేశాలు ఆందోళన వ్యక్తం చేస్తున్నాయి.

ప్రపంచం ఎదురు చూస్తున్న తదుపరి పరిణామాలు

   ప్రస్తుతం అమెరికా-ఇరాన్ శాంతి చర్చలు విఫలమవడం ప్రపంచవ్యాప్తంగా ఆందోళన కలిగిస్తోంది. ఒకవైపు ఐక్యరాజ్యసమితి (United Nations) శాంతిని కోరుతుండగా, మరోవైపు రెండు దేశాలు తమ వైఖరిలో మార్పు చూపకపోవడం పరిస్థితిని మరింత క్లిష్టంగా మార్చింది.

   రాబోయే రోజుల్లో అమెరికా మరిన్ని ఆర్థిక ఆంక్షలు విధించే అవకాశం ఉందని సమాచారం. అదే సమయంలో, ఈ వివాదం సద్దుమణగకపోతే ప్రపంచ ఆర్థిక వ్యవస్థ, చమురు మార్కెట్, మరియు అంతర్జాతీయ భద్రతపై తీవ్ర ప్రభావం పడే ప్రమాదం ఉందని నిపుణులు హెచ్చరిస్తున్నారు.